Wentylacja w kuchni: okap, kratka i nawiew, czyli dlaczego zapach gotowania zostaje w mieszkaniu

Smażysz rybę i po godzinie zapach jest w sypialni, na zasłonach i w szafie w przedpokoju. Okap pracuje na trzecim biegu, hałasuje, a efekt jest mizerny. W większości takich przypadków problem nie leży w samym okapie, tylko w tym, że wentylacja kuchni działa jako całość, a okap jest tylko jedną jej częścią. Powietrze, które ma zostać wyciągnięte, musi najpierw skądś przyjść. Bez tego nawet najdroższy okap pracuje w próżni.

Jak działa wentylacja grawitacyjna

W większości bloków i starszych domów kuchnia ma kratkę wentylacyjną pod sufitem, połączoną z kanałem wentylacyjnym biegnącym do dachu. Ciepłe powietrze z mieszkania unosi się kanałem dzięki różnicy temperatur i ciśnień, a na jego miejsce przez nawiewniki okienne i nieszczelności wpływa świeże powietrze. Wentylacja działa najlepiej zimą, gdy różnica temperatur jest duża, a latem słabiej.

Ciąg można sprawdzić kartką papieru przyłożoną do kratki przy lekko uchylonym oknie w innym pokoju. Jeśli kartka się trzyma, kanał działa. Jeśli spada, a przy zamkniętych oknach jest jeszcze gorzej, w mieszkaniu brakuje dopływu powietrza albo kanał jest zatkany. Przegląd przewodów wentylacyjnych w budynkach jest obowiązkowy co najmniej raz w roku i zleca go zarządca lub właściciel domu.

Okap wyciągowy czy pochłaniacz

Okap wyciągowy jest skuteczniejszy, ale tylko wtedy, gdy ma gdzie wyrzucać powietrze. Pochłaniacz to rozwiązanie dla kuchni bez osobnego kanału, w domach z rekuperacją lub tam, gdzie wyprowadzenie rury jest niemożliwe. Wymaga regularnej wymiany filtra węglowego, inaczej po kilku miesiącach przestaje pochłaniać zapachy.

Okap a kratka grawitacyjna

Najczęstszy błąd w blokach to podłączenie okapu rurą do jedynej kratki wentylacji grawitacyjnej. Okap pracuje tylko czasami, a gdy jest wyłączony, rura i klapa zwrotna dławią naturalny przepływ powietrza. Kuchnia przestaje się wentylować, rośnie wilgotność, a w mieszkaniu z kuchenką gazową lub piecykiem to także kwestia bezpieczeństwa. Przepisy dotyczące wentylacji w pomieszczeniach z urządzeniami gazowymi nie pozwalają na zmniejszanie przekroju kanału grawitacyjnego.

Okap wyciągowy podłącza się do osobnego kanału, jeśli w kuchni jest drugi przewód wentylacyjny. W wielu blokach są dwa otwory w kuchni: jeden na kratkę, drugi przeznaczony na okap. Jeśli jest tylko jeden kanał, stosuje się kratki z dwoma otworami: górny do grawitacji, dolny z klapą zwrotną do okapu. Takie rozwiązanie warto uzgodnić z zarządcą budynku i kominiarzem. W domu jednorodzinnym okap może mieć osobny kanał w kominie lub wyrzut przez ścianę zewnętrzną z czerpnią zwrotną.

Nawiew: brakujące ogniwo

Okap o wydajności 400 m³/h w szczelnym mieszkaniu z nowymi oknami nie wyciągnie tylu metrów sześciennych powietrza, bo nie ma skąd go wziąć. Zamiast tego pracuje głośno, a w łazience czy innym pomieszczeniu z kratką powietrze zaczyna płynąć w odwrotną stronę, z kanału do mieszkania. Przy piecyku gazowym z otwartą komorą spalania może to cofnąć spaliny do łazienki. To realne zagrożenie zatrucia tlenkiem węgla.

Dlatego w mieszkaniu z wentylacją grawitacyjną potrzebny jest stały nawiew: nawiewniki okienne lub ścienne. Przy gotowaniu z okapem dobrze uchylić okno w kuchni. Drzwi wewnętrzne powinny mieć szczelinę lub otwory, żeby powietrze mogło przepływać między pomieszczeniami.

Jak dobrać okap

Wydajność okapu dobiera się do kubatury kuchni. Przyjmuje się zwykle, że okap powinien wymienić powietrze w kuchni ok. 10–12 razy na godzinę. Kuchnia 10 m² o wysokości 2,6 m ma ok. 26 m³, więc potrzeba okapu o realnej wydajności ok. 260–310 m³/h na normalnym biegu. Wartość maksymalna z katalogu jest osiągana przy swobodnym wylocie, bez rur i kolan, więc w praktyce wydajność jest mniejsza.

Szerokość okapu powinna być co najmniej taka jak płyty, a lepiej większa. Okap montuje się zwykle ok. 65–75 cm nad płytą elektryczną lub indukcyjną i nieco wyżej nad gazową, zgodnie z instrukcją producenta. Za wysoko zawieszony okap łapie mniej oparów, za nisko przeszkadza.

Rura i hałas

Okap ma zwykle wylot o średnicy 120 lub 150 mm. Zwężenie rury do 100 mm, długie odcinki z wieloma kolankami i elastyczne rury harmonijkowe znacząco obniżają wydajność i podnoszą hałas. Lepiej sprawdzają się sztywne rury lub kanały płaskie o odpowiednim przekroju i jak najkrótsza trasa. Przy wylocie przez ścianę zewnętrzną przydaje się klapa zwrotna, żeby zimą zimne powietrze nie wpadało do kuchni.

Hałas okapu podaje producent w decybelach dla poszczególnych biegów. Okap, który ma być używany na co dzień, powinien być znośny na pierwszym i drugim biegu, bo trzeciego i tak używa się rzadko.

Okap w domu z rekuperacją

W domach z wentylacją mechaniczną z odzyskiem ciepła kuchnia ma zwykle wywiew rekuperacji pod sufitem, który usuwa wilgoć i zapachy w sposób ciągły. Okap wyciągowy wyrzucający kilkaset metrów sześciennych na godzinę na zewnątrz zaburza bilans powietrza w szczelnym domu i może powodować podciśnienie, zwłaszcza przy kominku. Dlatego w takich domach najczęściej stosuje się pochłaniacze z filtrem węglowym albo okapy wyciągowe z osobnym nawiewem kompensacyjnym, otwieranym automatycznie przy włączeniu okapu.

Wywiewu rekuperacji nie podłącza się bezpośrednio do okapu. Tłuszcz z gotowania osadzałby się w kanałach i na wymienniku centrali, co jest trudne do wyczyszczenia i może stwarzać zagrożenie pożarowe. To ustalenie warto mieć z projektantem rekuperacji przed montażem kuchni.

Na co dzień

• Włączaj okap kilka minut przed gotowaniem i zostaw kilka minut po nim.
• Gotuj na tylnych palnikach, które okap łapie lepiej.
• Używaj pokrywek, ograniczają parę i tłuszcz.
• Myj filtry tłuszczowe co kilka tygodni, większość można myć w zmywarce.
• Wymieniaj filtr węglowy w pochłaniaczu według zaleceń producenta.
• Nie zaklejaj kratek wentylacyjnych, nawet zimą.

Okap w kuchni to inwestycja na lata. Zanim kupisz mocniejszy model, sprawdź, czy kuchnia ma dopływ powietrza i dokąd okap wyrzuca powietrze. Często poprawa tych dwóch rzeczy daje więcej niż wymiana okapu na nowy.