Paca, szpachla, kielnia: rodzaje narzędzi tynkarskich i do czego służą

W dziale narzędzi tynkarskich wiszą dziesiątki pac i szpachli, które dla laika wyglądają podobnie. Fachowiec rozróżnia je od razu i wie, że kiepska paca potrafi zepsuć gładź tak samo jak zła masa. Poniżej przegląd narzędzi, które przydają się przy remoncie mieszkania, z wyjaśnieniem, do czego służy każde z nich.

Pace

Paca stalowa do gładzi

Do gładzi i warstw finiszowych potrzebna jest paca ze stali nierdzewnej. Zwykła stal węglowa po kilku dniach rdzewieje i zostawia na białej masie szare smugi. Długość 28–48 cm wystarcza na ściany. Do sufitów i dużych płaszczyzn przydaje się dłuższa paca lub szpachla japońska. Krawędź pacy musi być prosta i lekko zaokrąglona w narożnikach, inaczej zostawia rysy w masie.

Paca zębata

Ząb pacy decyduje, ile kleju zostanie pod płytką. Mniejsze płytki ścienne układa się zwykle na grzebień 4–6 mm, płytki podłogowe 30–60 cm na 8–10 mm, a duże formaty na 10–12 mm z dodatkowym klejem na płytce. Przy klejeniu styropianu stosuje się pace o dużych zębach. Producent kleju podaje w karcie technicznej, jakiej pacy używać. Przy pracy pacę trzyma się pod kątem ok. 45°, żeby grzebienie miały równą wysokość.

Szpachle i szpachelki

Szpachelka 4–6 cm służy do drobnych napraw, wypełniania dziur po kołkach, pracy przy gniazdkach i w narożnikach. Szpachla 10–15 cm jest uniwersalna przy spoinowaniu płyt g-k i nakładaniu masy na pacę. Szpachle 20–30 cm i więcej rozprowadzają masę na płaszczyznach i ściągają nadmiar. W praktyce pracuje się dwoma narzędziami jednocześnie: wąską szpachelką nabiera się masę z wiadra, a szerszą szpachlą lub pacą nakłada na ścianę.

Szpachle do płyt g-k mają często lekko wygięte ostrze, które ułatwia płaskie spoinowanie łączeń. Szpachle kątowe (wewnętrzne i zewnętrzne) pozwalają wykończyć narożniki jednym ruchem. Przy kilku metrach narożników to duża oszczędność czasu.

Kielnie

Kielnia murarska ma kształt trójkąta lub trapezu i służy do nakładania zaprawy przy murowaniu i uzupełnianiu ubytków. Kielnia tynkarska (sztukatorska) jest węższa i bardziej wydłużona, przydaje się przy obrabianiu ościeży i narzucaniu tynku w trudno dostępnych miejscach. Kielnia do spoinowania (fugówka) jest wąska i długa, do wypełniania spoin w murze z cegły klinkierowej. W mieszkaniu najczęściej przydaje się jedna uniwersalna kielnia trapezowa.

Inne przydatne drobiazgi

• Packa z deską (jastrzębiec) do trzymania porcji masy przy pracy na ścianie.
• Łata aluminiowa do ściągania tynku i wyrównywania wylewek.
• Kątowniki narożne do szybkich prostych narożników przy gładzi.
• Mieszadło do wiertarki o kształcie dobranym do masy (inne do gładzi, inne do klejów i zapraw).
• Gąbka i wiadro na czystą wodę przy fugowaniu.

Uchwyt i jakość

Przy pracy kilka godzin dziennie uchwyt ma znaczenie większe niż się wydaje. Wygodny uchwyt z miękkiego tworzywa lub drewna, dobrze wyważony, zmniejsza zmęczenie nadgarstka. Ostrze powinno być mocowane do uchwytu solidnie, bez luzów. Tania paca, której ostrze ugina się w środku, nie da płaskiej powierzchni, niezależnie od umiejętności.

Pielęgnacja

Narzędzia myje się od razu po pracy, w wiadrze z wodą, szczotką. Zaschnięty gips i klej na pacy to grudki, które wyrywają masę przy kolejnym nakładaniu i zostawiają rysy na ścianie. Pace stalowe po umyciu wyciera się do sucha. Nie myj narzędzi w umywalce ani w zlewie: resztki gipsu i kleju twardnieją w syfonie i potrafią zatkać odpływ na amen. Najlepiej mieć osobne wiadro do mycia i wylewać z niego wodę po odstaniu, a osad wyrzucić do śmieci.

Jak trzymać pacę przy gładzi

Przy nakładaniu gładzi pacę trzyma się pod niewielkim kątem do ściany, a nacisk rozkłada na krawędź prowadzącą. Masę nakłada się szerokimi, łukowymi ruchami, a nadmiar ściąga przy coraz mniejszym kącie, prawie płasko do ściany. Za duży kąt zostawia ślady krawędzi, za mały zbiera masę zamiast ją rozprowadzać. Przy pierwszej warstwie gładzi startowej liczy się wypełnienie nierówności, przy ostatniej gładzi finiszowej równa, cienka warstwa bez śladów. Większość ludzi uczy się tego na jednej ścianie w garderobie albo w piwnicy, zanim weźmie się za salon.

Kielnia i paca przy murowaniu i tynkowaniu

Przy tynku cementowo-wapiennym narzuca się zaprawę kielnią na ścianę, ściąga łatą po listwach prowadzących, a potem zaciera pacą styropianową lub poliuretanową ruchami okrężnymi. Do tynku gipsowego maszynowego używa się szerokiej łaty, potem gąbki i pacy stalowej do wygładzenia. Do drobnych napraw tynku po instalacjach wystarczy kielnia, paca i łata długości kilkudziesięciu centymetrów. Przy murowaniu bloczków na cienką spoinę zamiast kielni używa się specjalnego czerpaka z zębami o szerokości bloczka.

Narzędzia do silikonu i akrylu

Do wykańczania silikonu w narożnikach łazienki i akrylu przy ościeżnicach przydają się szpachelki do fug silikonowych z gumy lub tworzywa, o różnych profilach. Pozwalają uzyskać równą, wklęsłą lub skośną fugę. Alternatywą jest palec zwilżony wodą z płynem, ale przy dłuższych odcinkach szpachelka daje równiejszą linię. Taśma malarska po obu stronach fugi i zerwanie jej zaraz po wygładzeniu to najprostszy sposób na czystą krawędź.

Ile to kosztuje

Paca stalowa nierdzewna dobrej jakości kosztuje zwykle kilkadziesiąt złotych, zestaw szpachli kilka do kilkudziesięciu złotych, paca zębata i gumowa po kilkanaście do kilkudziesięciu złotych. Japonki i pace do gładzi z wymiennymi ostrzami są droższe. Na start do remontu jednego mieszkania zestaw narzędzi tynkarskich i glazurniczych to wydatek rzędu stu kilkudziesięciu do kilkuset złotych. Dobre narzędzie służy latami, jeśli się o nie dba.