Wkrętarka nie trzyma bitu ani wiertła, a uchwyt się zablokował: co z tym zrobić

Wkręcasz wkręt, a bit nagle zostaje we wkręcie, bo wysunął się z uchwytu. Wiercisz w ścianie, a wiertło zatrzymuje się, choć silnik pracuje, bo kręci się w uchwycie. Albo odwrotnie: uchwyt zakleszczył się tak mocno, że nie da się wyjąć wiertła. Uchwyt szybkomocujący, czyli ten dokręcany ręką, jest najczęściej używaną i najczęściej zaniedbywaną częścią wkrętarki. Większość problemów da się rozwiązać bez serwisu.

Jak działa uchwyt

Uchwyt ma trzy szczęki, które przesuwają się po skosie, gdy obracasz tuleję. Zaciskają one trzonek wiertła lub bitu. Uchwyty jednotulejowe dokręca się jedną ręką, bo wkrętarka ma blokadę wrzeciona. Dwutulejowe wymagają trzymania tylnej tulei. Wiele uchwytów ma zapadkę, która przy mocnym dokręceniu słyszalnie klika i zabezpiecza przed samoczynnym poluzowaniem. Popularne rozmiary to 10 mm i 13 mm, co oznacza maksymalną średnicę trzonka.

Bit lub wiertło się obraca

Najczęstsze przyczyny:

• Uchwyt dokręcony za słabo. Przy wierceniu dużymi wiertłami trzeba dokręcić go do kliknięcia zapadki, a w uchwytach bez zapadki mocno, obiema rękami.
• Brud między szczękami. Pył z betonu, opiłki metalu i trociny osadzają się na szczękach i w szczelinach. Szczęki nie dociskają równo.
• Wiertło z gładkim trzonkiem i olejem. Przy wierceniu w metalu z chłodzeniem olej trafia na trzonek i ten ślizga się w szczękach.
• Zużyte szczęki. Po latach pracy z udarem i dużym momentem krawędzie szczęk się zaokrąglają.
• Za duży moment na sprzęgle przy dużym wiertle w twardym materiale. Wiertło się blokuje, a moment silnika pokonuje tarcie w uchwycie.

Pomaga czyszczenie: otwórz uchwyt maksymalnie, wydmuchaj pył sprężonym powietrzem lub odkurzaczem, przetrzyj szczęki suchą szmatką, a trzonki wierteł odtłuść. Odrobina suchego smaru na gwincie uchwytu, nie na szczękach, ułatwia pracę.

Bit wypada

Bity z trzonkiem sześciokątnym 1/4 cala w uchwycie szczękowym trzymają się nieźle, ale przy wkręcaniu z dużym naciskiem i wibracjach potrafią się poluzować. Lepiej użyć uchwytu magnetycznego do bitów, który zakłada się w szczęki. Krótki bit w takim uchwycie nie wypada i łatwo go zmienić. Zakrętarki udarowe mają gniazdo hex 1/4 cala z tuleją zatrzaskową, do którego bit wkłada się bez szczęk. Jeśli bit wypada z takiego gniazda, zużyty jest mechanizm zatrzaskowy lub bit ma zbyt płytkie wcięcie.

Uchwyt zablokowany

Po wierceniu z dużym momentem albo przy zablokowaniu wiertła uchwyt potrafi zacisnąć się tak mocno, że ręka go nie odkręci. Sposoby, od najdelikatniejszego:

1. Ustaw wkrętarkę na kierunek lewy, na najniższy bieg, trzymaj tuleję uchwytu ręką w rękawicy i krótko naciśnij spust. Silnik obraca wrzeciono, a tuleja trzymana ręką luzuje się.
2. Użyj klucza paskowego lub gumowego paska, który daje lepszy chwyt na tulei. Jedną ręką trzymaj korpus, drugą obracaj tuleję w kierunku otwierania.
3. Gdy zakleszczone jest wiertło, zaciśnij je w imadle przez szmatkę i obracaj całą wkrętarką.

Nie należy uderzać młotkiem w tuleję ani zakładać na nią kombinerek z ząbkami, które niszczą plastik i radełkowanie. Po odblokowaniu dobrze jest uchwyt wyczyścić, bo zakleszczenie często wynika z zabrudzenia gwintu.

Wiertła z trzonkiem hex

Wiertła i bity z trzonkiem sześciokątnym nie obracają się w szczękach nawet przy dużym momencie, bo płaskie ścianki trzonka opierają się o szczęki. To dobre rozwiązanie przy wierceniu otwornicami i dużymi wiertłami do drewna, a także w zakrętarkach z gniazdem hex.

Uchwyt bije, czyli wiertło się chwieje

Jeśli koniec wiertła zatacza kółko, uchwyt jest krzywo przykręcony, zużyty albo wrzeciono jest skrzywione, np. po upadku wkrętarki. Sprawdź najpierw, czy wiertło jest proste i dobrze osadzone w szczękach. Gdy bicie zostaje przy różnych wiertłach, uchwyt lub wrzeciono wymagają wymiany. Szczegółowo opisaliśmy bicie i luzy uchwytu przy przekładni.

Przy jakim wiertle zaciska się najmocniej

Uchwyt wkrętarki 10 mm najlepiej trzyma wiertła o średnicy trzonka od ok. 2 do 8 mm. Przy wiertłach bliskich maksimum szczęki są prawie całkowicie rozsunięte i chwyt jest słabszy. Przy bardzo cienkich wiertłach, poniżej 2 mm, szczęki mogą nie domknąć się wystarczająco. Do małych wiertełek stosuje się uchwyty precyzyjne, a do dużych wierteł lepiej wybrać wiertarkę z uchwytem 13 mm lub wiertła ze zmniejszonym trzonkiem.

Po każdym wierceniu dużym wiertłem warto sprawdzić, czy uchwyt nie poluzował się na wrzecionie. Śruba z lewym gwintem w środku uchwytu zapobiega jego odkręceniu przy pracy w lewo, ale gdy jest poluzowana lub jej brakuje, uchwyt potrafi się odkręcić przy wykręcaniu wkrętów.

Wymiana uchwytu

Uchwyt jest nakręcony na gwint wrzeciona, najczęściej 3/8 cala lub 1/2 cala z 24 zwojami na cal, i zabezpieczony śrubą w środku uchwytu. Śruba ta ma zwykle lewy gwint, więc odkręca się ją zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Po wykręceniu śruby wkłada się w uchwyt klucz imbusowy, zaciska szczęki, ustawia wkrętarkę na najniższy bieg i krótkim uderzeniem młotka w klucz w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek luzuje się uchwyt. Następnie odkręca się go ręką.

Nowy uchwyt kupuje się o tym samym gwincie i zakresie mocowania. Uchwyty metalowe są trwalsze od plastikowych. Kosztują od kilkudziesięciu do ok. 150 zł. W wielu wkrętarkach to wymiana na kwadrans.

Uchwyt kluczykowy w starszych wiertarkach

Starsze wiertarki i niektóre mocniejsze wkrętarki mają uchwyt kluczykowy, dokręcany kluczem z zębatką wsuwanym w otwory w uchwycie. Daje on bardzo mocny chwyt i rzadko pozwala wiertłu się obracać, ale łatwo zgubić kluczyk. Uchwyt dokręca się kluczykiem kolejno we wszystkich trzech otworach, żeby szczęki zacisnęły się równo. Zostawienie kluczyka w uchwycie i włączenie wiertarki to klasyczny sposób na uraz ręki, bo kluczyk wylatuje z dużą siłą. Dlatego wiele osób przywiązuje go na sznurku do przewodu narzędzia, z dala od uchwytu.

Uchwyty kluczykowe można też wymienić na szybkomocujące o tym samym gwincie, co jest popularną przeróbką w starszych narzędziach.

Zapobieganie

• Czyść uchwyt po pracy w pyle, szczególnie po wierceniu w betonie i płytach g-k.
• Dokręcaj uchwyt mocno przy wierceniu, a do wkręcania używaj uchwytu magnetycznego do bitów.
• Nie wierć dużymi wiertłami na wysokim biegu z maksymalnym momentem.
• Do wiercenia w betonie z udarem używaj młotowiertarki, a nie wkrętarki z udarem, która nie jest do tego stworzona.
• Nie przechowuj wkrętarki z zaciśniętym na maksimum uchwytem przez długi czas.