Jak używać wkrętarki: biegi, sprzęgło, udar i technika, czyli poradnik dla początkujących

Wkrętarka wygląda na proste narzędzie: wkładasz bit, naciskasz spust i gotowe. W praktyce pierwsze próby często kończą się zniszczonym łbem wkrętu, wkrętem wystającym krzywo z deski albo pękniętą płytą. Przyczyną nie jest słaba wkrętarka, tylko nieznajomość kilku ustawień i prostych zasad. Ten poradnik jest dla osób, które dopiero zaczynają. Wybór wkrętarki i moment obrotowy opisaliśmy w osobnych artykułach. Tu skupiamy się na tym, jak jej używać.

Zakładanie bitu i wiertła

Większość wkrętarek ma uchwyt szybkozaciskowy. Kręcąc tuleją uchwytu w lewo, otwierasz szczęki, wkładasz bit lub wiertło, a kręcąc w prawo, zaciskasz. Zaciskaj mocno, ręką, aż usłyszysz lub poczujesz zatrzask, jeśli uchwyt go ma. Bit dobrze jest zakładać w uchwyt magnetyczny, który trzyma go pewniej i przyciąga wkręt. Wiertło wkłada się na tyle głęboko, żeby szczęki obejmowały gładką część trzonka, a nie spiralę. Przed zmianą bitu zablokuj przycisk kierunku obrotów w pozycji środkowej, żeby przypadkowo nie uruchomić wkrętarki.

Kierunek obrotów

Przełącznik nad spustem ustawia kierunek: w prawo do wkręcania i wiercenia, w lewo do wykręcania. Pozycja środkowa blokuje spust. Zmieniaj kierunek tylko wtedy, gdy wkrętarka stoi. Przy wykręcaniu mocno dokręconych wkrętów zacznij od pewnego docisku i powolnego startu, żeby bit nie wyskoczył z gniazda.

Biegi

Na górze korpusu jest przełącznik biegów, zwykle z pozycjami 1 i 2. Pierwszy bieg daje niskie obroty i dużą siłę, idealny do wkręcania, zwłaszcza dłuższych wkrętów. Drugi bieg daje wysokie obroty i mniejszą siłę, do wiercenia, szczególnie małymi wiertłami w drewnie i metalu. Biegi zmienia się tylko przy zatrzymanym silniku. Zasada dla początkujących: wkręcasz na jedynce, wiercisz na dwójce.

Sprzęgło

Pierścień z cyframi przy uchwycie to sprzęgło. Ustawia moment, przy którym wkrętarka przestaje kręcić i zaczyna terkotać. Niskie liczby oznaczają mały moment, wysokie duży. Symbol wiertła oznacza wyłączenie sprzęgła, czyli pełną siłę do wiercenia. Ustawiaj sprzęgło od małych wartości i zwiększaj stopniowo, aż wkręt wejdzie na właściwą głębokość. Dzięki temu nie przekręcisz wkrętu w płycie wiórowej, nie zerwiesz gwintu i nie wbijesz łba za głęboko w płytę GK. Przy wkręcaniu wielu takich samych wkrętów raz ustawione sprzęgło daje powtarzalny efekt.

Udar

Wkrętarki z udarem mają na pierścieniu dodatkowy symbol młotka. Udar pomaga wiercić w cegle i betonie komórkowym, ale przy wkręcaniu i wierceniu w drewnie i metalu się go nie włącza. Udar we wkrętarce jest słabszy niż w wiertarce udarowej czy młotowiertarce, więc do betonu i twardych materiałów lepiej sięgnąć po mocniejsze narzędzie.

Chwyt i nacisk

Trzymaj wkrętarkę mocno, z palcem wskazującym na spuście, a drugą ręką, jeśli to możliwe, podtrzymuj tył korpusu lub akumulator. Wkrętarka musi być w jednej osi z wkrętem lub wiertłem, prostopadle do powierzchni, chyba że celowo wkręcasz pod kątem. Nacisk prowadzi się prosto w osi. Za mały nacisk sprawia, że bit wyskakuje z gniazda i niszczy łeb, za duży, przy słabym materiale, wciska wkręt za głęboko. Zacznij powoli, delikatnie naciskając spust, a gdy wkręt złapie materiał, przyspiesz. Pod koniec zwolnij, żeby nie przekręcić.

Otwór pilotowy

Przy wkręcaniu blisko krawędzi deski, w twarde drewno i przy grubszych wkrętach najpierw nawierca się otwór pilotowy, cieńszy od wkrętu, zwykle o średnicy rdzenia wkrętu. Zapobiega to pękaniu drewna i ułatwia prowadzenie wkrętu. Przy łbach płaskich, które mają schować się równo z powierzchnią, przydaje się pogłębiacz, który robi stożkowe gniazdo pod łeb. W płytach meblowych przy krawędziach też warto nawiercać, bo płyta wiórowa łatwo się rozwarstwia.

Wkręcanie w różne materiały

• Drewno miękkie: wkręty do drewna, pierwszy bieg, sprzęgło średnie, przy krawędziach otwór pilotowy.
• Drewno twarde: zawsze otwór pilotowy, wyższe sprzęgło, wkręty z gniazdem Torx lub PZ.
• Płyta meblowa: wkręty do płyt, niskie sprzęgło, bez nadmiernej siły, przy krawędziach nawiercenie.
• Płyty GK: wkręty do GK, ogranicznik głębokości lub niskie sprzęgło, łeb lekko poniżej kartonu.
• Kołki w ścianie: najpierw otwór wiertłem o średnicy kołka, kołek wbity równo, potem wkręt na niskim sprzęgle.

Wiercenie

Do drewna używa się wierteł do drewna z ostrym kłem centrującym, na drugim biegu. Do metalu wierteł do metalu HSS, na niższych obrotach przy większych średnicach, z odrobiną oleju, a punkt nawiercania zaznacza się punktakiem, żeby wiertło nie uciekało. Do płytek ceramicznych wiertła do płytek lub koronki diamentowe, bez udaru, z chłodzeniem wodą. Do cegły i betonu komórkowego wiertła do betonu z udarem. Opisaliśmy wiercenie w płytkach i dobór wierteł w osobnych artykułach.

Akumulator

Gdy wkrętarka zaczyna kręcić wolniej i słabiej, akumulator jest na wyczerpaniu. Wymień go lub naładuj, zamiast męczyć narzędzie. Akumulator wyjmuje się, naciskając przycisk zatrzasku. Akumulatorów nie przechowuje się w mrozie ani w pełnym słońcu, a przed dłuższym przechowywaniem dobrze je naładować do mniej więcej połowy lub więcej.

Gdy wkręt utknie

Jeśli wkręt zatrzymał się w połowie, a sprzęgło terkocze, zwiększ sprzęgło o kilka pozycji lub wykręć wkręt i nawierć otwór pilotowy. Nie dociskaj na siłę na wysokim biegu, bo zniszczysz gniazdo wkrętu i bit.

Bezpieczeństwo

• Okulary przy wierceniu, szczególnie w metalu i nad głową.
• Bez rękawic przy wierceniu, które mogą wkręcić się w wiertło.
• Długie włosy związane, luźne rękawy podwinięte.
• Przed wierceniem w ścianie sprawdź, gdzie biegną przewody i rury.
• Mały element mocuj w imadle lub ściskiem, nie trzymaj go w ręku przy wierceniu.

Najczęstsze błędy początkujących

• Wkręcanie na drugim biegu i zniszczone łby wkrętów.
• Sprzęgło ustawione na symbol wiertła przy wkręcaniu w płytę meblową.
• Bit nie pasujący do gniazda wkrętu, np. PH zamiast PZ.
• Wkrętarka trzymana pod kątem do wkrętu.

Ćwiczenie na start

Weź kawałek deski i pudełko wkrętów. Wkręć kilka wkrętów na różnych ustawieniach sprzęgła i zobacz, przy której liczbie łeb chowa się równo z powierzchnią. Potem spróbuj przy krawędzi bez otworu pilotowego i z nim. Kwadrans takich prób uczy więcej niż godzina czytania i oszczędza nerwów przy pierwszym prawdziwym montażu.