Szlifierka kątowa mocno iskrzy w środku: szczotki, komutator czy wirnik

Iskry spod tarczy szlifierki kątowej to normalny widok przy cięciu stali. Ale iskry w otworach wentylacyjnych obudowy, przy silniku, to już inna sprawa. Czasem są drobne i niewinne, czasem tworzą ognisty pierścień, a w powietrzu pojawia się zapach spalenizny. Większość szlifierek kątowych, zwłaszcza sieciowych, ma silniki szczotkowe, w których pewne iskrzenie jest naturalne. Trzeba odróżnić je od awarii, która za chwilę skończy się spaleniem silnika.

Normalne iskrzenie

Silnik szczotkowy przenosi prąd na obracający się wirnik przez szczotki węglowe, które ślizgają się po komutatorze. Przy przeskakiwaniu szczotek między segmentami komutatora powstają drobne iskry. W szlifierkach, które pracują na wysokich obrotach, rzędu kilku do kilkunastu tysięcy na minutę, iskrzenie przy szczotkach jest widoczne w ciemności i nie świadczy o usterce. Typowo to drobne, niebieskawe iskierki przy dwóch punktach po bokach silnika.

Sygnały alarmowe

• Iskry tworzą pierścień dookoła komutatora, widoczny przez całe otwory wentylacyjne.
• Iskrzenie jest żółte lub pomarańczowe, z wylatującymi iskrami.
• Silnik traci obroty, buczy, szlifierka się mocno grzeje.
• Czuć zapach spalonego lakieru, gumy lub ozonu.
• Szlifierka wybija bezpiecznik lub różnicówkę.

W takiej sytuacji pracę przerywa się od razu. Wirnik ze zwarciem nagrzewa się bardzo szybko i może uszkodzić także stojan.

Szlifierka akumulatorowa a sieciowa

W szlifierkach akumulatorowych z silnikiem szczotkowym iskrzenie wygląda podobnie jak w sieciowych, a przyczyny są te same. Dochodzi jeszcze akumulator: przy słabym lub zimnym akumulatorze silnik pracuje z niższym napięciem, mocniej się obciąża i iskrzy więcej pod obciążeniem.

Przyczyna 1. Zużyte szczotki

Szczotki węglowe ścierają się z czasem pracy. Gdy są za krótkie, sprężyna słabo je dociska, kontakt jest gorszy i iskrzenie rośnie. Wiele szlifierek ma szczotki z automatycznym wyłącznikiem: gdy zużyją się do określonej długości, izolacyjny kołek odcina kontakt i szlifierka przestaje działać, zanim uszkodzi komutator. Objaw to nagłe zatrzymanie się szlifierki, która chwilę wcześniej iskrzyła.

W wielu szlifierkach szczotki wymienia się przez zaślepki po bokach obudowy, bez rozkręcania całego narzędzia. W innych trzeba zdjąć tylną część obudowy. Szczotki kupuje się do konkretnego modelu, zawsze dwie naraz. Nowe szczotki docierają się przez kilka minut pracy bez obciążenia. W tym czasie mogą iskrzyć mocniej.

Przyczyna 2. Pył metalowy

Szlifierka zasysa powietrze do chłodzenia silnika, a razem z nim pył. Przy szlifowaniu i cięciu metalu pył jest przewodzący. Osadza się na komutatorze i uzwojeniach, tworząc mostki, które zwiększają iskrzenie, a w skrajnych przypadkach prowadzą do zwarcia lub przebicia na obudowę. Dlatego szlifierkę używaną do metalu regularnie przedmuchuje się sprężonym powietrzem przez otwory wentylacyjne, przy pracującym silniku na wolnych obrotach i w okularach. Niektóre modele mają filtry na wlotach powietrza lub system odprowadzania pyłu.

Przyczyna 3. Uszkodzony komutator

Komutator z wypalonymi rowkami, nierówny, z uszkodzonymi segmentami powoduje silne iskrzenie i szybkie zużycie szczotek. Może być skutkiem pracy na zużytych szczotkach, przegrzania lub zanieczyszczenia. Naprawa polega na przetoczeniu i oczyszczeniu komutatora albo wymianie wirnika. To zwykle praca dla serwisu.

Przyczyna 4. Zwarcie w uzwojeniu wirnika

Najpoważniejsza przyczyna. Przegrzanie przy długiej pracy z dużym obciążeniem, praca z zatkanymi otworami wentylacyjnymi albo pył metalowy w uzwojeniach uszkadzają izolację drutu. Powstaje zwarcie między zwojami, silnik traci moc, mocno iskrzy pierścieniem i się grzeje. Na wirniku po rozkręceniu widać ciemne, przypalone uzwojenia. Taki wirnik trzeba wymienić. Często opłaca się to tylko w droższych szlifierkach.

Jak zapobiegać

• Nie dociskaj szlifierki z całej siły. Obroty spadają, silnik się przegrzewa, a cięcie idzie wolniej.
• Rób przerwy przy długiej pracy, pozwalając silnikowi ostygnąć na wolnych obrotach bez obciążenia.
• Nie zasłaniaj otworów wentylacyjnych dłonią.
• Regularnie przedmuchuj szlifierkę, szczególnie po pracy z metalem i betonem.
• Sprawdzaj długość szczotek co jakiś czas, jeśli szlifierka ma dostęp przez zaślepki.
• Używaj przedłużaczy o odpowiednim przekroju. Spadek napięcia na długim, cienkim przedłużaczu przeciąża silnik.

Szlifierka po upadku

Szlifierka, która spadła z rusztowania lub stołu, może mieć pęknięty korpus, uszkodzoną osłonę tarczy albo wygięte wrzeciono. Po takim upadku przed dalszą pracą warto ją obejrzeć, uruchomić bez tarczy, a potem z tarczą z dala od siebie. Bicie tarczy, nowe stuki lub silniejsze iskrzenie to sygnał do serwisu.

Bezszczotkowe szlifierki

Nowsze szlifierki akumulatorowe i część sieciowych mają silniki bezszczotkowe. Nie mają szczotek ani komutatora, więc nie iskrzą w normalnej pracy. Iskry w otworach takiej szlifierki oznaczają awarię i trzeba ją od razu wyłączyć. Silniki bezszczotkowe są mniej wrażliwe na pył i przegrzanie, a elektronika chroni je przed przeciążeniem.

Przedłużacz a przegrzewanie silnika

Szlifierka kątowa 1000–2000 W pobiera z sieci 5–9 A, a przy rozruchu i dużym obciążeniu chwilowo więcej. Długi przedłużacz o przekroju 1 mm² albo przewód zwinięty na bębnie powodują spadek napięcia. Silnik dostaje mniej woltów, pobiera większy prąd, żeby utrzymać moc, i mocniej się grzeje. Iskrzenie przy szczotkach rośnie, a wirnik jest bardziej narażony na przegrzanie. Przy pracy szlifierką na budowie stosuje się przedłużacze o przekroju co najmniej 1,5 mm², a przy długości powyżej 20–25 m lepiej 2,5 mm². Bęben przedłużacza rozwija się do końca, bo zwinięty przewód grzeje się sam od siebie.

Szlifierki z łagodnym startem i ograniczeniem prądu rozruchowego mniej obciążają instalację i rzadziej wybijają bezpieczniki. To przydatna funkcja szczególnie przy większych szlifierkach 230 mm.

Koszty

W 2026 roku szczotki węglowe do szlifierek kosztują zwykle od ok. 15 do 50 zł za parę. Wymiana w serwisie to zazwyczaj kilkadziesiąt złotych z robocizną. Nowy wirnik do popularnej szlifierki 125 mm kosztuje często od ok. 80 do 250 zł, a z wymianą więcej. Przy tanich szlifierkach za 150–250 zł naprawa wirnika się nie opłaca. Przy profesjonalnych modelach za kilkaset złotych wymiana szczotek co jakiś czas i ewentualnie wirnika przedłuża życie narzędzia na długie lata.